Miasto pod zaborem

Chełmno zostało zagarnięte przez państwo pruskie już podczas pierwszego rozbioru polski w 1772 r. Nowe rządy zburzyły dotychczasowy, o wiekowej tradycji ustrój, Chełmno przestało być miastem biskupim, zmieniono jego podziały administracyjne. Początkowo planowano podnieść rangę Chełmna tak, by stanowiło ono konkurencję dla (wtedy jeszcze polskiego) Torunia. Powstało kilka zakładów, założono szkołę kadetów, sprowadzono osadników, ale ostatecznie plan ten się nie powiódł.

W latach 1807-1815 miasto wchodziło w skład Księstwa Warszawskiego, jednak po Kongresie Wiedeńskim Chełmno wróciło pod zabór pruski i pozostało w nim do roku 1920. Władze pruskie dokonały kasacji klasztorów katolickich benedyktynek, dominikanów i franciszkanów. Rozebrano zabudowania przy kościele franciszkańskim, Św. Ducha, klasztor przy kościele dominikańskim spłonął w 1830 r. W latach 1860-1870 rozebrano bramy miejskie, pozostawiając tylko Grudziądzką (właściwie pozostała jeszcze Merseburska, znajdująca się blisko Wieży Mestwina na terenie klasztoru). W roku 1880 r. obok kasyna wojskowego pobudowano neoromański kościół garnizonowy.Planty Zasypano część rowów, utworzono dwie promenady (Stare i Nowe Planty) ciągnące się od wylotu ul. Rybackiej aż do Bramy Grudziądzkiej (tzw. Bramki). Miasto posiadało 3 cmentarze: ewangelicki i żydowski (dziś na ich miejscu znajduje się park) oraz od 1815 r., kiedy to zaprzestano pochówków przy Farze, cmentarz katolicki, znajdujący się na zewnątrz murów. Miasto poważnie rozbudowało się w kierunku dworca kolejowego. W obrębie murów zmieniono w znaczny sposób starą zabudowę miasta bądź to odbudowując stare domy, bądź budując je na nowo. W 1842 założono wodociągi, które wciąż rozbudowywano - na płycie rynku powstała wieża ciśnień, w późniejszym okresie wybudowano drugą (ul. Dominikańska). Na Rybakach powstał zakład wodociągowy oraz gazowniczy (w mieście pojawiły się latarnie). Ze względu na ukształtowanie terenu sieć kanalizacyjną wybudowano dopiero w latach 1910-1912. Na południe od miasta, w dolinie Browiny, powstał park (od 1920 r. im. Słowackiego) i obiekty rekreacyjne (stadion).

W całym okresie pruskim Chełmno było ważnym ośrodkiem szkolnictwa. Działały tu szkoły elementarne oraz wyższe: Gimnazjum Katolickie o bardzo wysokim poziomie nauczania, gimnazjum realne oraz Miejska Wyższa Szkoła Dziewcząt. Bardzo ważną pozycję w polskim życiu narodowym pełniło Chełmno w okresie nasilonej germanizacji, tutaj pojawiło się pierwsze pismo polskie na Pomorzu. Powstanie styczniowe rozbudziło w uczniach gimnazjum nastroje patriotyczne, zaczęły działać tutaj organizacje filomackie. Prawdziwe jednak nadzieje na odrodzenie się państwa polskiego nastąpiły dopiero po klęsce Niemiec po I Wojnie Światowej, kiedy to zgodnie z Traktatem Wersalskim ziemia chełmińska, Chełmno wraz z częścią Pomorza Gdańskiego przypadła Polsce...

Początek strony
Program Spacerków
po Chełmnie
Katalog stron chełmińskich
© Grzegorz Góra, moje-chelmno.pl