Upadek znaczenia miasta

Baszta prochowa

Rok 1457 to znamienna data dla naszego miasta. Wtedy to podstępnie Chełmno zostało zajęte przez dowódcę zaciężnych krzyżackich - Czecha Bernarda Szumborskiego. Prowadził on swe twarde i bezwzględne rządy do chwili swej śmierci, tj. do 1470 r., potem jeszcze Chełmno pozostawało we władzy zaciężnych przez kolejne 9 lat. Przez ten cały okres miasto popadło w znaczną ruinę, straciło już zupełnie status miasta znaczącego, przestało być siedzibą sądu najwyższego dla miast lokowanych na prawie chełmińskim, zniszczeniu uległy przedmieścia, winnice... Mimo jednak tych trudności udało się założyć w roku 1473 studium particulare, prowadzone przez przybyłych tu z Holandii Braci Wspólnego Życia. Istnieje przypuszczenie, że w placówce Braci Wspólnego Życia kształcił się Mikołaj Kopernik.

W 1505 r. Chełmno zostało darowane na własność przez króla polskiego, A. Jagiellończyka, biskupom chełmińskim. W zachowanych księgach miejskich można spotkać niejednokrotne skargi mieszczan na biskupów z powodu dodatkowych, nakładanych na mieszczan, opłat oraz ograniczania ich w prawach samorządu miejskiego. Utrwaliła się ostatecznie ranga miasta jako mniejszego i zależnego od zwierzchników duchownych.

Ratusz

Przełom wieków XVI/XVII to rozwój gospodarczy dla miast pruskich. Jemu to Chełmno zawdzięcza przebudowę ratusza w stylu renesansowym, dobudowano do niego wieżę zegarową. W okresie tym wybudowano wiele renesansowych kamienic, do Bramy Grudziądzkiej dobudowano kaplicę Matki Boskiej Bolesnej. W roku 1563 Król Zygmunt August wydał zgodę na wykorzystanie akcyzy na naprawę murów miejskich (ich ostateczny kształt możemy podziwiać do dziś). Przebudowie uległ także kościół benedyktynek.

W połowie XVI w. ruch reformacyjny nie ominął Chełmna. Do rozszerzenia luteranizmu przyczynił się rektor powołanego gimnazjum humanistycznego, Jan Hoppe. Gimnazjum to, mimo posiadania dobrej kadry nauczycielskiej, upadło, gdy rektor szkoły został usunięty przez biskupa chełmińskiego. W późniejszych latach kolejny biskup chełmiński nakazał mieszczanom powrócić do katolicyzmu lub opuścić miasto. Jako że gmina protestancka składała się głównie z Niemców, po ich odejściu Chełmno stało się jednym z bardziej spolonizowanych ośrodków miejskich w ziemi chełmińskiej.

W XVII wieku na skutek wojen polsko-szwedzkich, a także częstych epidemii Chełmno popadło w coraz większą ruinę. By poprawić byt mieszczan król Jan II Sobieski potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje miasta, a biskup Jan Małachowski zezwolił na ponowne osiedlenie się protestantów. Wielka zaraza jaka miała miejsce w czasie wojny północnej spowodowała znaczny ubytek w liczebności mieszkańców miasta. Plagą były również liczne przemarsze wojsk polskich i obcych oraz ściągane przez nich kontrybucje. Szczególnie ujemnie na miasto wpłynęła wojna siedmioletnia.

Pewnym pocieszającym faktem w tych smutnych czasach było powstanie w 1692 r. tzw. Akademii Chełmińskiej. Uczyli w niej profesorowie krakowscy (m.in. Grzegorz Gerwazy Gorczycki). Akademia organizacyjnie była 31 kolonią Uniwersytetu Krakowskiego, jednak w 1779 r. władze pruskie zmusiły profesorów do opuszczenia miasta i choć Akademia istniała do 1818 r., to nie posiadała już takiego znaczenia jak za czasów swej świetności.

Początek strony
Program Spacerków
po Chełmnie
Katalog stron chełmińskich
© Grzegorz Góra, moje-chelmno.pl